Зерттеу бу тринитротолуола, гексогена және тена олардың ішінара ыдырау және өнімдер молекулалық спектроскопия әдістері
Кілт сөздер:
жарылғыш заттар, синтез, булар, тринитротолуол, гексогенАңдатпа
Лазерлік-оптикалық әдістерді қолдана отырып жарылғыш буларының және микрочастиц қашықтан және жергілікті анықтау талдау бүгінгі күні өте жоғары сезімталдығы бар. Ол лазерлік-оптикалық диагностикалық әдістерін тиімді пайдалану үшін буларының молекулалық спектрін туралы егжей-тегжейлі ақпаратты талап етеді жасалды. Бұл ақпарат, сондай-ақ олардың қайта өнімдерінің сипатын, сондай-ақ ауада жарылғыш буларының анықтау үшін лазерлік-оптикалық әдістерін қолдану лимиттерін талдау анықтау, атмосфераға жарылғыш заттармен байланысты реакциялардың механизмдерін зерттеу қажет. Спектроскопиялық ақпарат алу үшін инфрақызыл тіркеу, субтерагерц және жоғары жарылғыш заттар буларының жаппай спектрін арнайы эксперименттік әдістерін әзірледі. 2,4,6-тринитротолуола (S7H5N3O6), 1,3,5-тринитро-1,3,5-триазациклогексана (CH2NNO2) 3 және тен (C5H8N4O12) тазалығы жоғары (негізгі заттар мазмұны> 99,7% үлгісі дайындау тәсілі) қоспалардан синтездеу және тазарту, қазіргі заманғы әдістерін пайдалана отырып. Жарылғыш заттарды молекулалардың тепе геометрия анықтау және кванттық химия қазіргі заманғы әдістерін қолданылатын іргелі тербеліс жиілігін есептеу үшін. Теориялық және эксперименттік деректер негізінде байқалады Діріл белдеулерін берілді.
Әдебиеттер тізімі
(1) Yelleti S., Wilkins E., Sitdikov R.A., Seoudi I. Methods of Detection of Explosives / In: Sensors for Chemical and Biological Applications. Eds. M. Ram, V. Bhethanabotla. N.Y.: CRC, 2010. P. 277–293.
(2) Грузнов В. М., Филоненко В. Г., Балдин М. Н., Шишмарев А. Т. Портативные экспрессные газоаналитические приборы для определения следовых количеств веществ // Рос. хим. журн. (Ж. Рос. хим. об-ва им. Д. И. Менделеева). 2002. № XLVI(4). С. 100–108.
(3) Eiceman G. A., Karpas Z. Ion Mobility Spectrometry. 2nd ed. — N.Y.: CRC Press, 2005. 370 p.
(4) Munson C. A., Gottfried J. L., De Lucia F. C., Jr., McNesby K. L., Miziolek A. W. Laser-Based Detection Methods for Explosives. Army Research Lab., Aberdeen Proving Ground MD, Weapons and Materials Research Directorate. Rep. № ADA474060, 2007. 76 p.
(5) Карапузиков А. И., Набиев Ш. Ш., Надеждинский А. И., Пономарев Ю. Н. Лазерные технологии обнаружения паров ВВ в открытой атмосфере: аналитические возможности для противодействия террористической угрозе // Оптика атмосферы и океана. 2010. № 23(10). С. 894–904.
(6) Bielecki Z., Janucki J., Kawalec A., Mikołajczyk J., Pałka N., Pasternak M., Pustelny T., Stacewicz T., Wojtas J. Sensors and Systems for the Detection of Explosive devices — An Overview // Metrol. Meas. Syst. 2012. № XIX(1). P. 3–28.
(7) Leahy-Hoppa M., Fitch M., Osiander R. Terahertz spectroscopy techniques for explosives detection // Anal. Bioanal. Chem. 2009. Vol. 395, No. 2. P. 247–257.
(8) Набиев Ш. Ш., Ставровский Д. Б., Вакс В. Л., Домрачева Е. Г., Приползин С. И., Собакинская Е. А., Черняева М. Б. СубТГц и ИК-Фурье спектроскопия продуктов естественного распада ВВ // Журн. физ. химии. 2011. № 85(8). С. 1521–1528.
(9) Caygill J. S., Davis F., Higson S. P. J. Current Trends in Explosive Detection Techniques // Talanta. 2012. Vol. 88, No. 1. P. 14–29.
(10) Скворцов Л. А. Лазерные методы обнаружения следов взрывчатых веществ на поверхностях удаленных объектов // Квантовая электроника. 2012. № 42(1). С. 1–11.
(11) Бобровников С. М., Горлов Е. В. Лидарный метод обнаружения паров взрывчатых веществ в атмосфере // Оптика атмосферы и океана. 2010. № 23(12). С. 1055–1061.
(12) Analytical Techniques for Atmospheric Measurement / Ed. Heard D. E. L.: Blackwell Publishing Ltd, 2006. 510 p.
(13) Primera-Pedrozo O. M., Soto-Feliciano Y. M., Pacheco-Londoño L. C., Hernández-Rivera S. P. Detection of High Explosives Using Reflection Absorption Infrared Spectroscopy with Fiber Coupled Grazing Angle Probe/FTIR // Sens. Imaging. 2009. Vol. 10, No. 1. P. 1–13.
(14) Snels M., Venezia T., Belfiore L. Detection and identification of TNT, 2,4-DNT and 2,6-DNT by near-infrared cavity ringdown spectroscopy // Chem. Phys. Lett. 2010. Vol. 489, No. 1–3. P. 134–140.
(15) Roberson S. D., Sausa R. C. Laser-Based Detection of TNT and RDX Residues in Real Time Under Ambient Conditions // Appl. Spectrosc. 2010. Vol. 64, No. 7. P. 760–766.
(16) Östmark H., Nordberg M., Carlsson T. E. Stand-off detection of explosives particles by multispectral imaging Raman spectroscopy // Appl. Opt. 2011. Vol. 50, No. 28. P. 5592–5599.
(17) Tuschel D. D., Mikhonin A. V., Lemoff B. E., Asher S. A. Deep Ultraviolet Resonance Raman Excitation Enables Explosives Detection // Appl. Spectrosc. 2010. Vol. 64, No. 4. P. 425–432.
(18) Wackerbarth H., Salb C., Gundrum L., Niederkrüger M., Christou K., Beushausen V., Viöl W. Detection of explosives based on surface-enhanced Raman spectroscopy // Appl. Opt. 2010. Vol. 49, No. 23. P. 4362–4366.
(19) Nadezhdinskii A. I., Ponurovskii Ya. Ya., Stavrovskii D. B. Non-contact detection of explosives by means of a tunable diode laser spectroscopy // Appl. Phys. B. Lasers and Optics. 2008. Vol. 90, No. 2. P. 361–364.
(20) Van Neste C. W., Senesac L. R., Thundat T. Standoff Spectroscopy of Surface Adsorbed Chemicals // Analyt. Chem. 2009. Vol. 81, No. 5. P. 1952–1956.
(21) Gottfried J. L., De Lucia F. C. Jr., Munson C. A., Miziolek A. W. Laser-induced break-down spectroscopy for detection of explosives residues: A review of recent advances, challenges, and future prospects // Anal. Bioanal. Chem. 2009. Vol. 395, No. 3. P. 283–300.
(22) White J. D., Akin F. A., Oser H., Crosley D. R. Production of the NO photofragment in the desorption of RDX and HMX from surfaces // Appl. Opt. 2011. Vol. 50, No. 1. P. 74–81.
(23) Hildenbrand J., Herbst J., Wöllenstein J., Lambrecht A. Explosive detection using infrared laser spectroscopy // Proc. SPIE. 2009. Vol. 7222. P. 72220B (1–12).
(24) Mukherjee A., Von der Porten S., Patel C. K. N. Standoff detection of explosive substances at distances of up to 150 m // Appl. Opt. 2010. Vol. 49, No. 11. P. 2072–2078.
(25) Normand E., Howieson I., McCulloch M., Black P. Quantum Cascade Laser (QCL) based sensor for the detection of explosive compounds // Proc. SPIE. 2006. Vol. 6402. P. 64020G.
(26) Foltynowicz R., Allman R., Zuckerman E. Terahertz absorption measurement for gas-phase 2,4-dinitrotoluene from 0.05 THz to 2.7 THz // Chem. Phys. Lett. 2006. Vol. 431, No. 1. P. 34–38.
(27) Brusentsova T. N., Peale R. E., Muravjov A. V., Chen L. P., Jack M. D., Gritz M. A. Terahertz Spectroscopy of TNT for Explosive Detection // Proc. SPIE. 2007. Vol. 6549. P. 654903.
(28) Вакс В. Л., Набиев Ш. Ш., Собакинская Е. А., Суханова М. А. Терагерцовая спектроскопия как метод обнаружения и идентификации взрывчатых веществ: подходы, возможности и перспективы. — М.: РНЦ «Курчатовский институт», 2009. Препринт ИАЭ-6566/12. 66 с.
(29) Dionne B. C., Rounbehler D. P., Achter E. K., Hobbs J. R., Fine D. H. Vapor pressure of explosives // J. Energetic Mater. 1986. Vol. 4, No. 1. P. 447–472.
(30) Kenna B. T., Conrad F. J., Hannum D. W. Explosive Vapor Emission // Proc. 1st Intern. Symp. Explos. Detect. Technol. / Ed. S. M. Khan. FAA, Atlantic City, NJ, 1991. P. 510–517.
(31) Набиев Ш. Ш., Ставровский Д. Б., Палкина Л. А. и др. Спектрохимические особенности некоторых бризантных взрывчатых веществ в парообразном состоянии // Сб. тр. 8-й Междунар. науч.-практ. конф. «Технические средства противодействия террористическим и криминальным взрывам». — Санкт-Петербург, 2012. С. 189–213.
(32) McNesby K. L., Pesce-Rodriguez R. A. Applications of Vibrational Spectroscopy in the Study of Explosives / In: Handbook of Vibrational Spectroscopy. Eds. J. M. Chalmers, P. R. Griffiths. — West Sussex, UK: Wiley, 2002. P. 3152.
(33) Орлова Е. Ю. Химия и технология бризантных взрывчатых веществ. — Л.: Химия, 1981. 318 с.
(34) Explosives. 6th ed. / Eds. R. Meyer, J. Köhler. — N.Y.: Wiley-VCH, 2007. 421 p.
(35) Van der Heijden A. E., Bouma R. H. Crystallization and Characterization of RDX, HMX, and CL-20 // Crystal Growth & Design. — 2004. Vol. 4, No. 5. P. 999–1007.
(36) Жилин В. Ф., Орлова Е. Ю., Шутов Г. М., Збарский В. Л., Рудаков Г. Ф., Веселова Е. В. Руководство к лабораторному практикуму по синтезу нитросоединений. — М.: МХТИ им. Д. И. Менделеева, 2007. 240 с.
(37) Чернин С. М. Многоходовые системы в оптике и спектроскопии. — М.: Физматлит, 2010. 240 с.
(38) Eiceman G. A., Preston D., Tiano G., Rodriguez J., Parmeter J. E. Quantitative calibration of vapor levels of TNT, RDX, and PETN using a diffusion generator with gravimetry and ion mobility spectrometry // Talanta. — 1997. Vol. 45, No. 1. P. 57–74.
(39) Phelan J. M., Webb S. W. Environmental Fate and Transport of Chemical Signatures from Buried Landmines — Screening Model Formulation and Initial Simulations // Sandia Rep. № SAND97-1426. — Albuquerque, NM, 1997. 48 p.
(40) Vaks V. L., Brailovsky A. B., Khodos V. V. Millimeter Range Spectrometer with Phase Switching — Novel Method for Reaching of the Top Sensitivity // Infrared & Millimeter Waves. — 1999. Vol. 20, No. 5. P. 883–896.
(41) Набиев Ш. Ш., Вакс В. Л., Домрачева Е. Г., Палкина Л. А., Приползин С. И., Собакинская Е. А., Черняева М. Б. Экспресс-анализ изотопомеров воды в атмосфере с использованием методов нестационарной субтерагерцовой и терагерцовой спектроскопии // Оптика атмосферы и океана. — 2011. № 24(3). С. 248–255.
(42) Вакс В. Л. Прецизионная спектрометрия терагерцового частотного диапазона: методы, подходы и приложения // Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: Физика. — 2010. № 5(4). С. 130–133.
(43) Vaks V., Nabiev Sh., Sobakinskaya E., Stavrovskii D. SubTHz and FTIR Spectroscopy of Explosive Vapors // Proc. 35th Int. Conf. on Infrared, Millimeter and THz Waves (IRMMW-THz). — Roma, 2010. P. Fr-F1.5.
(44) Вакс В. Л., Набиев Ш. Ш., Собакинская Е. А., Ставровский Д. Б. СубТГц и ИК-Фурье спектроскопия паров взрывчатых веществ // Тез. докл. XXIV съезда по спектроскопии. — Москва–Троицк, 2010. С. 53–54.
(45) Avery D. F., Cuthbert J., Prosser N. J. D., Silk C. High temperature vaporization studies by mass spectrometry I: The coinage metals — a discussion of the method and errors // J. Sci. Instrum. — 1966. Vol. 43, No. 7. P. 436–442.
(46) Толстогузов А. Б. Исследование процессов термического испарения ионных жидкостей на основе имидазолия // Масс-спектрометрия. — 2007. № 4(4). С. 284–288.
(47) Becke A. D. Density functional thermo-chemistry. III. The role of exact exchange // J. Chem. Phys. — 1993. Vol. 98, No. 7. P. 5648–5652.
(48) Dunning T. H., Jr. Gaussian basis sets for use in correlated molecular calculations. I. The atoms boron through neon and hydrogen // J. Chem. Phys. — 1989. Vol. 90, No. 2. P. 1007–1023.
(49) Neese F. ORCA — An ab initio, DFT and semiempirical program package, version 2.6.35. — Bonn: University of Bonn, 2008.
(50) Miller G. R., Garroway A. N. A Review of the Crystal Structures of Common Explosives. Part I: RDX, HMX, TNT, PETN, and Tetryl // Naval Research Lab. Rep. № NRL/MR/6120-01-8585. — Washington, DC, 2001. 33 p.
(51) Akhavan J. The Chemistry of Explosives. — Cambridge: The Royal Society of Chemistry, 2004. 180 p.
(52) Osmont A., Catoire L., Gökalp I., Yang V. Ab initio quantum chemical predictions of enthalpies of formation, heat capacities, and entropies of gas-phase energetic compounds // Combustion and Flame. — 2007. Vol. 151, No. 1–2. P. 262–273.
(53) Пепекин В. И., Губин С. А. О теплоте взрыва промышленных и бризантных взрывчатых веществ // Физика горения и взрыва. — 2007. № 43(2). С. 100–107.
(54) Збарский В. Л., Жилин В. Ф. Толуол и его нитропроизводные. — М.: URSS, 2000. 272 с.
(55) Gerard F., Hardy A. Structure of 2,2',4,4',6,6'-hexanitrostilbene (HNS) — a comparison with 2,4,6-trinitrotoluene // Acta Crystallogr. Sect. C. — 1988. Vol. 44, No. 7. P. 1283–1287.
(56) Садова Н. И., Вилков Л. В. Геометрия молекул нитросоединений // Успехи химии. — 1982. № LI(1). С. 153–184.
(57) Karpowicz R., Brill T. B. Comparison of the molecular structure of hexahydro-1,3,5-trinitro-s-triazine in the vapor, solution and solid phases // J. Phys. Chem. — 1984. Vol. 88, No. 2. P. 348–352.
(58) Pristera F., Halik M., Castelli A., Fredericks W. Analysis of Explosives Using Infrared Spectroscopy // Analyt. Chem. — 1960. Vol. 32, No. 4. P. 495–508.
(59) Janni J. A., Gilbert B. D., Field R. W., Steinfeld J. I. Infrared absorption of explosive molecule vapors // Spectrochim. Acta. Part A. — 1997. Vol. 53, No. 9. P. 1375–1381.
(60) Stewart J. J. P., Bosco S. R., Carper W. R. Vibrational spectra of 2,4,6-trinitrotoluene and its isotopically substituted analogues // Spectrochim. Acta. Part A. — 1986. Vol. 42, No. 1. P. 13–21.
(61) Nash C., Nelson T., Stewart J., Carper W. Molecular structure and vibrational analysis of 2,4,6-trinitrotoluene and 2,4,6-α-d₃ // Spectrochim. Acta. Part A. — 1989. № 45(5). P. 585–588.
(62) Banas A., Banas K., Bahou M., Moser H. O., Wen L., Yang P., Li Z. J., Cholewa M., Lim S. K., Lim Ch. H. Post-blast detection of traces of explosives by means of Fourier transform infrared spectroscopy // Vibrational Spectroscopy. — 2009. № 51(2). P. 168–176.
(63) Gruzdkov Y. A., Gupta Y. M. Vibrational Properties and Structure of Pentaerythritol Tetranitrate // J. Phys. Chem. A. — 2001. № 105(25). P. 6197–6202.
(64) Alzate L. F., Ramos C. M., Colón Y. M., Santana A., Hernandez-Rivera S. P., Castro M. E., Briano J. G., Mina N. Density Functional Theory Calculations of TNT and its Interaction with the Siloxane Site of Clay Minerals // Proc. SPIE. — 2004. № 5415. P. 1367–1376.
(65) Janni J. A. Vibrational Kerr Spectroscopy. Doct. Phil. Thesis. — Massachusetts: Massachusetts Institute of Technology, 1998. 155 p.
(66) Infante-Castillo R., Hernandez-Rivera S. P. Theoretical and experimental vibrational and NMR studies of RDX // Proc. SPIE. — 2006. № 5461. P. 62012F.
(67) Clarkson J., Smith W. E., Batchelder D. N., Smith D. A., Coats A. M. A theoretical study of the structure and vibrations of 2,4,6-trinitrotoluene // J. Mol. Struct. — 2003. № 648(3). P. 203–214.
(68) Банкер Ф., Йенсен П. Симметрия молекул и спектроскопия. — М.: Научный мир, 2004. 763 с.
(69) Бурштейн К. Я., Шорыгин П. П. Квантово-химические расчёты в органической химии и молекулярной спектроскопии. — М.: Наука, 1989. 104 с.
(70) Kalsi P. S. Spectroscopy of Organic Compounds. 6th ed. — N.Y.–L.: New Age, 2004. 652 p.
(71) Millar D. I. A. Structural Studies of RDX // In: Energetic Materials at Extreme Conditions. — Berlin–Heidelberg: Springer, 2012. P. 55–93.
(72) Infante-Castillo R., Pacheco-Londono L., Hernández-Rivera S. Vibrational spectra and structure of RDX and its 13C- and 15N-labeled derivatives: a theoretical and experimental study // Spectrochim. Acta. Part A. — 2010. № 76(2). P. 137–141.
(73) Akhavan J. Analysis of high-explosive samples by Fourier transform Raman spectroscopy // Spectrochim. Acta. Part A. — 1991. № 47(9–10). P. 1247–1250.
(74) Манелис Г. Б., Назин Г. М., Рубцов Ю. И., Струнин В. А. Термическое разложение и горение взрывчатых веществ и порохов. — М.: Наука, 1996. 223 с.
(75) Nakamoto K. Infrared and Raman Spectra of Inorganic and Coordination Compounds. 6th ed. Part A: Theory and Applications in Inorganic Chemistry. — N.J.: Wiley, 2009. 419 p.
(76) Gong X., Xiao H., Gao P. The molecular structure and thermolysis mechanism of pentaerythritol tetranitrate // Chin. J. Org. Chem. — 1997. № 17(6). P. 513–519.
(77) Hiskey M. A., Brower K. R., Oxley J. C. Thermal Decomposition of Nitrate Esters // J. Phys. Chem. — 1991. № 95(10). P. 3955–3960.
(78) Pickett H. M., Poynter R. L., Cohen E. A., Delitsky M. L., Pearson J. C., Muller H. S. P. Submillimeter, Millimeter, and Microwave Spectral Line Catalog // J. Quant. Spectrosc. Radiat. Transf. — 1998. № 60(5). P. 883–890.
(79) Kimura J. Chemiluminescence Study on Thermal Decomposition of Nitrate Esters (PETN and NC) // Propellants, Explosives, Pyrotechnics. — 1989. № 14(2). P. 89–92.
(80) Foltz M. F. Aging of Pentaerythritol Tetranitrate (PETN). Tech. Rep. № LLNL-TR-415057. — Livermore: Lawrence Livermore National Lab, 2009. 42 p.
(81) Rosen J. M., Dickinson C. Vapor pressures and heats of sublimation of some high-melting organic explosives // J. Chem. Eng. Data. — 1969. № 14(1). P. 120–124.
(82) Containing the Threat from Illegal Bombings / National Research Council. — N.Y.: National Academies Press, 1998. 384 p.
(83) Counterterrorist Detection Techniques of Explosives / Ed. J. Yinon. — N.Y.: Elsevier, 2007. 454 p.
(84) Cutler D. P., Brown A. K. Investigation into an explosion and fire in a mononitrotoluene manufacturing plant // J. Hazard. Mater. — 1996. № 46(2–3). P. 169–183.
(85) Jones D. E., Lightfoot P. D., Fouchard R. C., Kwok Q. S. M. Thermal properties of DMNB, a detection agent for explosives // Thermochim. Acta. — 2002. № 388(1–2). P. 159–173.
(86) Aspects of Explosives Detection / Ed. M. Marshall. — N.Y.–L.: Elsevier Science, 2008. 302 p.
(87) Скубневская Г. И., Дульцева Г. Г. Загрязнение атмосферы формальдегидом / Ред. Н. М. Бажин. — Новосибирск: Изд-во ГПНТБ СО РАН, 1994. 70 с.
(88) Андреев Ю. М., Гейко П. П., Самохвалов И. В. Зондирование газовых загрязнений атмосферы методом дифференциального поглощения в ИК-области спектра // Оптика атмосферы и океана. — 2003. № 16(9). С. 783–791.
(89) Васильев Б. И., Маннун У. М. ИК-лидары дифференциального поглощения для экологического мониторинга окружающей среды // Квантовая электроника. — 2006. № 36(9). С. 801–820.
(90) Nabiev Sh. Sh., Palkina L. A. Current trends in the development of methods of remote detection of explosives and toxic chemicals // Proc. III Int. Conf. «Atmosphere, Ionosphere, Safety» (AIS-2012). — Kaliningrad, 2012. P. 122–124.
(91) The Remote Sensing of Tropospheric Composition from Space / Eds. J. Burrows, U. Platt, P. Borrell. — Heidelberg: Springer-Verlag, 2011. 536 p.
(92) Капитанов В. А., Карапузиков А. И., Набиев Ш. Ш. и др. Дистанционная диагностика опасных веществ в атмосфере с использованием оптико-акустической спектроскопии // Тез. докл. VIII Всерос. конф. по анализу объектов окружающей среды («Экоаналитика-2011»). — Архангельск, 2011. С. 130.
(93) Набиев Ш. Ш. Дистанционные лазерно-оптические методы обнаружения и идентификации компонентов ракетных топлив. — М.: Изд-во Нац. исслед. центра «Курчатовский институт», 2010. 250 с.
(94) Grigoriev G. Yu., Nabiev Sh. Sh., Nadezhdinskii A. I., et al. Investigation of 235UF6 and 238UF6 spectra in the middle IR-band with a quantum-cascade diode laser // Abstr. XVII Int. Symp. on High Resolution Molecular Spectroscopy. — Tomsk, 2012. P. 134–135.
(95) Полецкий А. А., Волков Е. Н., Коробейничев О. П. Структура пламени октогена при горении в воздухе при давлении 1 атм // Физика горения и взрыва. — 2008. № 44(6). С. 26–43.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2013 Ш.Ш. Набиев, Д.Б. Ставровский, Л.А. Палкина, В.Л. Збарский, Н.В. Юдин, Е.Н. Голубева, В.Л. Вакс, Е.Г. Домрачева, Е.А. Собакинская, М.Б. Черняева

Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.


